آیا غیر از شیعه بقیه به جهنم می‌روند؟ (مستضعف فکری، جاهل مقصر و قاصر)

برای پاسخ... باید مقدمتاً به دو نکته اشاره کرد:

1. مستضعف در معارف ما لااقل دو اصطلاح دارد: الف ـ مستضعف اجتماعی و اقتصادی که طبقه محرومین جامعه هستند. ب ـ مستضعف فکری که در علم کلام به آن دسته از افراد گفته می‌شود که به جهت کوتاهی و قصور در فکر، حق را تشخیص نداده‌اند. مثلاً دلیل بر وجود خداوند یا حقانیت اسلام را نفهمیده است، یا با این مسائل برخورد نکرده و اگر هم برخورد کرده و شنیده، احتمال صحت نمی‌داده و در نتیجه پیگیری نکرده است. این امور ناشی از محیط خانواده و جامعه باشد یا عدم تبلیغات یا تبلیغات مخالف ، بهر حال راه دیگری را طی کرده است.

2. جاهل در اصطلاح بر دو قسم است: الف ـ جاهل مقصر؛ یعنی کسی که دسترسی به علم دارد یا احتمال خلاف در عقیده خود می‌دهد ولی کوتاهی می‌کند و به دنبال یافتن راه صحیح و حق نمی‌رود. این دسته در عرف و شرع مورد نکوهش‌اند. ب ـ جاهل قاصر، یعنی کسی که یا غافل است و احتمال خلاف در گفتار و کردار خود نمی‌دهد و یا اگر هم احتمال بدهد و سخنی را ببیند یا بشنود، راه و وسیله‌ای برای رسیدن به حق در اختیار ندارد. این گروه عقلاً و شرعاً مورد مذمّت نیستند.

اکنون با توجه به این دو نکته می‌گوییم: مستضعف فکری و جاهل قاصر؛ یعنی کسی که واقعاً به حقانیت اسلام و تشیع نرسیده باشد، معذور است. اگر چه به خطا رفته است و اعتقاد او حق نیست ـ چرا که حق نمی‌تواند دو تا باشد، زیرا یا خدا هست و یا نیست؛ یا حضرت محمد(ص) پیامبر خدا و خاتم انبیا هست، یا نیست؛ جمع همه اینها، جمع نقیض و محال است ـ اما ما این دسته را اهل عذاب و جهنم نمی‌دانیم و بسیاری از مردم دنیا داخل در این طیف می‌شوند. بله اگر کسی در شناخت حق کوتاهی کرد و یا حق را دید و عناد ورزید، البته هم عقل و هم شرع او را مستحق تنبیه می‌دانند. هر شخصی به اندازه تقصیر و جرمی که دارد مستحق تنبیه است.

شاهد بر این نظر فرازی از دعای کمیل و سخن مولا علی(ع) است که می‌فرماید: «أَقسَمتَ أن تَملَأهامِنَ الکافرینَ مِنَ الجنًّهِ والنّاسِ أجمعین و أَن تُخَلَّدَ فیها المُعانِدین؛ خدایا تو قسم خورده‌ای که جهنم را از کافران ـ جنّ و انس ـ پر نمایی و معاندان را در جهنم، خالد و همیشگی قرار دهی».

پس هر کس که کافر باشد و در راه حق نباشد، به میزان تقصیری که دارد وارد جهنم می‌شود ولی آنانکه برای همیشه در عذاب می‌مانند افرادی هستند که اهل عناد و ستیزه جویی‌اند]1.

ارجاعات:

1ـ کتاب: «مشکات» پرسش‌ها و پاسخ‌ها، جلدهای اول تا پنجم/ مولف: آیت‌الله محمد تقی مصباح یزدی/ ناشر: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)/  چاپ نگارش/ چاپ سوم ، بهار 1388/صفحات 261 تا 264