سلسله طولونیان مصر

مسجد ابن طولون در قاهره مصر

پس از سامان خدات جد بزرگ سامانیان پسرش اسد به جانشینی پدر رسید. چون مامون خلیفه عباسی به خراسان رسید، فرزندان اسد بن سامان را استخدام کرد. فرزندان اسد، نوح و احمد و یحیی و الیاس بودند که بعدها با سفارش مامون به غسان بن عباد حاکم خراسان جملگی در نواحی ماوراء النهر امارت یافتند.

{نوح بن اسد(نوح اول سامانی)... تا زمان مرگ، همچنان در حکومت سمرقند به سر می‌برد... . یکی از نکات جالب زندگانی نوح، که تأثیر بسزایی در تحولات غرب قلمرو خلافت[تا اینجا صفحه 133 کتاب] عباسیان گذاشت، اهدای غلامی از جانب وی به خلیفه مامون به نام طولون بوده است. فرزند طولون با نام احمد، بعدها در سامرا تربیت نظامی یافته و حتی به تحصیل علوم دینی مبادرت کرد. احمد بن طولون بعدها به سمت فرماندهی محافظان خاص خلیفه متوکل ارتقا یافت. پس از چندی نیز برای اداره مصر به آن دیار اعزام شد و به تدریج زمام امور آن ناحیه را مستقلا به دست گرفت و سلسله‌ای به نام طولونیان در مصر برپا ساخت.[تا اینجا صفحه 134 کتاب] }1

{طولونیان دودمانی ازتُرکان مسلمان شده بودند که از سال ۸۶۸ تا ۹۰۵ میلادی به عنوان اولین سلسله محلی به‌ طور مستقل از خلافت عباسی در بغداد، از سال ۸۶۸ تا ۹۰۵ در مصر و شام حکمرانی کردند. بنیانگذار این سلسله، احمد بن طولون بود که اصالتی تُرک داشت، و در سال ۸۶۸ به عنوان فرماندار وارد مصر شد و بلافاصله (۸۶۸–۸۷۲) با سازماندهی ارتش مستقل مصر و تأمین مدیریت خزانه‌های مصر و سوریه، یک پایگاه نظامی و مالی در آن ایجاد کرد. پرداخت ناچیز خراج در سال ۸۷۷ نیروهای خلیفه عباسی را علیه او برانگیخت، اما احمد با حمله به سوریه و اشغال آن، موقعیت خود را حفظ کرد. در طول حکومت وی، استانها از نظر کشاورزی توسعه یافتند، تجارت و صنعت مورد تشویق قرار گرفت و سنتهای هنری عباسیان بغداد و صومعه به اسلام غربی وارد شد. یک برنامه ساختمان سازی و معماری عمومی آغاز شد که طی آن شهر القطائع (پایتخت طولونیان)، و مسجد بزرگ احمد بن طولون در قاهره ساخته شد. این مسجد که از مسجد جامع متوکل در سامرا الگوبرداری شده، از آجر و گچ ساخته شده‌است، مصالحی که قبلاً در معماری مصر به ندرت مورد استفاده قرار می‌گرفت اما در عراق بسیار مورد استفاده بود.

پایتخت این فرمانروایی شهر فسطاط بود. بنیانگذار این دودمان طولون نام داشت و از سربازان ترک در لشکر عباسیان بود. نوح بن اسد، فرمانروای سامانی سمرقند، طولون را که یکی از مملوکهای خود بود به خلیفه مأمون بخشید. طولون در لشکر عباسی به پایه‌های بالا رسید تا این که سرکرده نگهبانان ویژه خلیفه عباسی در بغداد شد. پسر او احمد (۸۶۸–۸۸۴ .م) در سال ۸۵۴.م این مقام را به ارث برد. پسر احمد خمارویه نام داشت که نامی ایرانی است.}2

ارجاعات:

1ـ کتاب: تاریخ سامانیان(عصر طلایی ایران بعد از اسلام)/ تالیف: جواد هروی/ انتشارات امیر کبیر، چاپ دوم 1382/ صفحات 133و134

2ـ ویکی پدیا ـ https://fa.wikipedia.org