عشق مجازی در نگاه مولوی

در مسأله عشق اگر چه مولوی مطالب فوق‌العاده‌ای بیان نموده است، ولی درباره عشق مجازی و ارزیابی آن نیز به طور مختلف ابراز نظر کرده است. در مواردی متعدد، تصریح می‌کند که عشق مجازی یک پدیده بی‌ارزش، بلکه مختل کننده شخصیت آدمی است، از آن جمله:
عشق‌هایی کز پی رنگی بُوَد/

عشق نَبْوَد عاقبت ننگی بُوَد   

  
هر چه جز عشق خدای اَحْسن است /

گر شکرخواری است آن جان کندن است       

عاشقان از درد زان نالیده‌اند/

که نظر ناجایگه مالیده‌اند     
عاشقی کاو در پی معشوق رفت/

گرچه بیرون است در صندوق رفت     
در مقابل این نظریه، عشق مجازی را پل یا طریقی برای عشق حقیقی معرفی می‌کند:
عاشقی گر زین سر و گر زان سراست / 

عاقبت ما را بدان شه رهبر است     

ای بسا کس را که صورت راه زد/   

قصد صورت کرد و بر الله زد

هیچ کس بر غیر حق عاشق نشد/    

واقف آن سرّ به جز خالق نشد       

عاشق آن وهم اگر صادق بُوَد/   

آن مجازش تا حقیقت  می‌رود  
البته از بیت آخر می‌توان چنین نتیجه گرفت که اگر کسی در جاذبه عشق مجازی قرار بگیرد و بتواند به عظمت عشق آگاه شود و از محدودیت‌های نمود زیبا گام فراتر نهد، می‌تواند به عشق حقیقی نایل گردد، نه این که انسان تعمداً پاهای شخصیت خود را در زنجیر عشق مجازی ببندد، به این امید که آن را روزی باز کرده و رهسپار کوی معشوق حقیقی شود.}1

ارجاعات

1ـ کتاب: علل و عوامل جذابیت سخنان مولوی/ مولف: محمد تقی جعفری/ ناشر: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، تهران/ چاپ دوم ۱۳۸۶ /ص ۱۸     

عشق الهی قابل شرح نیست و راز دلت را با کسی نگو(مولوی)

{ـ عشق الهی قابل شرح نیست:

هر چه گویم عشق را شرح و بیان

چون به عشق آیم خجل گردم از آن

گر چه تفسیر زبان روشن‌گر است

لیک عشق بی‌زبان روشن‌تر است... .

ـ برای اثبات یک حقیقت بدیهی، با آوردن استدلال، آن را تاریک نکنیم:

آفتاب آمد دلیل آفتاب

گر دلیلت باید از وی رو متاب... .

برای مطالعه متن کامل این نوشتار به ادامه مطلب بروید!

مخالفت فقها با تصوف در عصر صفوی

{... صوفیگری از همان ابتدای کار شاه اسماعیل، به موانع قدرتمندی برخورد. شاهان صفوی روی به شریعت آوردند و صوفیگری از رونق افتاد، هر چند آنان در صدد تحدید قدرت ایشان بودند و حتی برای رسیدن به این مقصود علاوه بر ایرانیان به فقها نیز متوسل شدند و به تقویت آنان پرداختند.

با قدرت‌یابی فقها، عقاید غلات شیعه و اعتقاد به مظهریت و حلول، اندک اندک منسوخ شد و تشیع فقها دیگر علاقه‌ای به حفظ ارتباط با تصوف نداشت. ضدیت با تصوف در عصر صفویه از همان زمان شاه تهماسب آغاز شد. محقق کرکی و فرزندش شیخ حسن از زمان پادشاه مذکور، مخالفت با صوفیان را در حد قابل توجهی شروع کردند و در واقع به صراحت از جدایی تشیع و تصوف سخن گفتند1.

در دوره شاه عباس اول به دلیل بی‌اعتنایی و رفتار تحقیرآمیزی که شاه عباس با طبقه صوفیه داشت، کم کم از اعتبار و اهمیت آنان کاسته، تا آنجا که کارشان منحصر به امور پیش پا افتاده شد و سرانجام در روزگار شاه سلیمان فقط به کارهای دربانی، پیشخدمتی، و نظایر آن می‌پرداختند و مأموران اجرای عدلیه نیز از میان آنان انتخاب می‌شدند۲. با وجود این، صوفیان در نظر عامه مردم، محترم و مقدس بودند و حتی شاه عباس اول هم علی رغم میل باطنی، خود را نسبت به آنان عقیده‌مند نشان می‌داد۳.[تا اینجا صفحه ۳۹۳ کتاب]

فتاوای علمای شیعه بر ضد صوفیان، از بحث غنا آغاز شد و فقهای شیعه از جمله میرزا حبیب، امیر سید احمد، میرزا رفیع الدین محمد، مولانا محمد باقر خراسانی، شیخ علی نقی زاده، در حرام بودن آن فتوا دادند. علی بن حمد در کتاب السهام المارقه فی اغراض الزنادقه، صوفیان را چون بهایم و حشرات خواند که هیچ مسأله‌ای از دین نمی‌دانند. در کتاب الاربعین فی مطاعن المتصوفین که مؤلف آن ناشناس است، از تلاش علامهٔ مجلسی در ((قبض صوفیه)) تمجید شده؛ همچنین مؤلف، به ستایش شیخ صفی‌الدین پرداخته و از علمای سنّی و شیعه در ردّ صوفیه مطالبی آورده است. نویسنده تأکید دارد که تصوف مبتنی بر تسنن است و صوفی سنّی است.

موضوع مخالفت با صوفیگری تا زمان ملا محمد طاهر قمی (متوفی ۱۰۹۸ ه ق.) ادامه داشت ... ملا محمد طاهر قمی در تحفة الاخبار منحصراً به نقد از صوفیان پرداخته است.

بیشترین مخالفت با صوفیان به اواخر عهد صفویه و دوره شاه سلطان حسین بر می‌گردد؛ به طوری که ملا محمد باقر مجلسی ادامه دهنده اقدامات ضد صوفی بسیاری از عالمان متقدم بود و به اشاره او شاه سلطان حسین طریقه صوفیه را ... برانداخت و توحیدخانه  را که هر شب جمعه مشایخ در آن جمع می‌شدند و یاهو می‌زدند بر هم زد و مشایخ صوفیه را از اصفهان و دیگر شهرهای مملکت بیرون راند۴.}*

ارجاعات:

۱ـ کیهان اندیشه؛ شماره سی و سوم، ص ۱۰۴.

۲ـ سفرنامه سانسون؛ ص ۵۷.

۳ـ زندگانی شاه عباس اول؛ ج۱ و ۲، ص۲۴۰.

۴ـ کیهان اندیشه؛ شماره سی و سوم، ص ۱۰۵-۱۰۷ و ۱۱۸. و فوائد الصفویه؛ ص۷۹.

منبع:
*کتاب: تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه/نویسندگان: دکتر عبدالحسین نوایی و دکتر عباسقلی غفاری فرد/ انتشارات سمت، تهران/ چاپ چهارم، زمستان ۱۳۸۶/ صص۳۹۳ و ۳۹۴