ارتباط فرهنگ با دانش و تمدن

{امروز این پرسش مطرح است که چه ارتباطی بین فرهنگ و دانش وجود دارد؟ آیا دانش، بخشی از فرهنگ به شمار می‌آید؟ در پاسخ این پرسش اکثر پژوهش‌گران گفته‌اند که: دانش جزو فعال فرهنگ می‌باشد و اصولاً دانش در دامان فرهنگ پرورش می‌یابد.

«در آمیختگی و به هم پیوستگی دانش و فرهنگ از جمله قانون‌مندی‌های الهی جهان هستی است و تأثیر هر یک بر حال و آینده دیگری، عاملی اساسی در تکامل زندگی بشر، محسوب می‌شود و هر گونه «به‌نگری» به آینده فرهنگ تنها هنگامی به صورت عینی و علمی انجام می‌شود که به موازات و همراه آن، نسبت به آینده علم و تکنولوژی نیز «به‌نگری» به مفهوم پیاده کردن علم بر واقعیت‌های صنعتی و اقتصادی جامعه صورت گرفته باشد.»(راهبرد فرهنگی جهان اسلام، سازمان کنفرانس اسلامی، مترجم محمد مقدس، انتشارات بین‌المللی الهدی، ص۲۹)

تمدن‌های بشری فرزندان فرهنگ‌ها هستند و این فرزند از سینهٔ مادر فرهنگ، شیر خورده؛ تا به رشد و بالندگی رسیده است. در مورد ارتباط فرهنگ و تمدن نیز گفته‌اند:

«تمدن گونه‌ای اندیشه، تولید، رفتار و برخورد است که از زمینه‌های [تا اینجا صفحه ۱۳ کتاب] فرهنگی برخاسته از باورها و پیشینه‌های تاریخی ناشی می‌شود و میراث مردمی است که مفاهیم معیار و قالب‌های ویژه و نیز نهادهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خاصی از آن زاده می‌شود. تمدن با هنرها، میراث و ابداعات علمی، فکری و فرهنگی که طی سالیان دراز از درون آن می‌تراود و با خلاقیت‌هایی که در گستره‌های مختلف ادبی، هنری و اجتماعی ارائه می‌کند، وجود خود را به منصه ظهور می‌رساند.«(راهبرد فرهنگی جهان اسلام، سازمان کنفرانس اسلامی، مترجم محمد مقدس، انتشارات بین‌المللی الهدی، ص۵۰)

هم چنین عقیده دارند:

«از آن جا که فرهنگ، وسیله‌ای برای تامین نیازهای معیشتی انسان از منابع طبیعی است، بنابراین می‌بایست خود را با تغییرات محیطی سازگار کند تا امکان بهره‌برداری از آن فراهم آید. بدین سبب مردم‌شناسان، یکی از مهمترین ویژگی‌های فرهنگ را سازگاری، و انعطاف‌پذیری آن، خاصه با تغییرات محیطی می دانند؛ مثلاً مهاجرت دسته‌جمعی اعضای یک گروه از محیط‌زیست به محیط‌زیست متفاوت، یکی از عوامل تغییر محیطی است که منجر به تغییر نظام فرهنگی قوم مهاجر می‌شود.(نامه پژوهش، ج۳و۲،جمعی از نویسندگان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی، ص۱۰۴)}1

ارجاعات:   

1ـ کتاب: تأملات فرهنگی/ مولف: حجت‌الاسلام سید رضا تقوی دامغانی/ انتشارات نخیل،تهران/ چاپ سوم، تیر ۱۳۸۵/صص۱۳،۱۴